Psicoacústica y música experimental

Resumen

Estudio de la síntesis, proceso y tratamiento del sonido con fines estéticos y musicales desde una perspectiva psicofisiológica. Este módulo se basa en el estudio de la percepción sonora y su integración en el Sistema Nervioso Central con el objetivo de proporcionar conocimientos esenciales de aplicación obligatoria en el uso de las herramientas técnicas y estéticas propias de la creación musical con medios tanto electrónicos como mecánicos. Desde esta perspectiva y con la intención de proporcionar un panorama lo más amplio posible, las sesiones teóricas están orientadas al estudio de todo tipo de algoritmos y herramientas de proceso y generación de sonido, así como a sus formas concretas de uso en música experimental. Por lo tanto, una parte importante de la metodología docente se basa en la escucha y análisis de obras representativas de cada orientación estética. La otra parte igualmente importante es la creación de obras cortas relacionadas con los temas teóricos estudiados en cada sesión, donde se cursan un tema de psicoacústica y uno o dos de música experimental, en función de la densidad.

Este módulo considera el uso de Max como una herramienta básica con la librería FLUCOMA, basada en Inteligencia Artificial. Aparte de ello, muchos ejemplos se basarán en Reaper, Audacity, Sonic Visualizer y otros dispositivos de síntesis y tratamiento, como todo tipo de plugins, secuenciación MIDI, mezcla multipista.

Temario abreviado

  • Introducción a la psicofisiología de la percepción sonora.
    • Transducción
    • Escenario de audición general. Fuente de sonido, medio, receptor.
    • Estructura del (receptor) sistema auditivo
    • Diagrama de transducciones en el sistema auditivo
    • Percepción de los sonidos. Frecuencia. Amplitud. Escalas perceptivas de altura y dinámica. Espectros
    • Bandas críticas
    • Espacios de fases de la percepción sonora y musical. Articulación. Color. Micro-melodía
  • Síntesis de sonido
    • Métodos básicos de síntesis: Aditiva, Sustractiva, Modulación de frecuencia, Distorsión lineal y no lineal
    • Métodos elaborados de síntesis: Granular, Estocástico
    • Convolución y síntesis cruzada. Vocoder de fase.
  • Composición · Texturas · Partituras gráficas · Estructuración del tiempo
  • Composición Edición y tratamiento del sonido.
    • Efectos simples en el dominio temporal – Edición.
    • Efectos simples sobre amplitud.
    • Corrección de valores de corriente continua (DC Off-set).
    • Inversion.
    • Modulación de amplitud – Trémolo.
    • Efectos simples en frecuencia.
    • Procesadores de rango dinámico.
    • Filtrado (y efectos basados en filtros).
    • Efectos basados en retardos.
    • Efectos sobre la amplitud de las señales: compresión
    • Efectos complejos. Compresión multibanda.

Psicoacústica · Temario detallado

Tema 1 // Introducción a la Psicoacústica músical. Conceptos básicos

La relación entre estímulo y sensación. Frecuencia / Altura

Amplitud, Intensidad de Sonido y Sensación de Sonoridad

Ejercicios y herramientas : Max, Reaper, Audacity, Sonic Visualizer

Tema 2 // Descripción funcional del aparato auditivo

Descripción funcional del Sistema auditivo periférico I

Descripción funcional Sistema Auditivo Periférico II

Tema 3 // Descripción funcional del Sistema Auditivo Central

Tema 4 // La sensación de altura

Tema 5 // Efectos psicoacústicos de primer y segundo orden

Efectos psicoacústicos de primer orden

Efectos psicoacústicos de segundo orden

Tema 6 // La sensación de Sonoridad

Tema 7 // Timbre, Una aproximación multidimensional

Amplitud, frecuencia, tiempo, micromelodía, espectro, dinámica y articulación.

Herramientas. Sonic Visualizer

Herramentas. Descriptores ZSA

Herramientas. Formas de onda básicas

Música experimental · Temario detallado

Tema 8 // Introducción a la música experimental

Música y experimentalidad

Tema 9 // Escrituras de la música experimental · Tramas, notaciones especiales y partituras gráficas

Tipos de tramas

Notaciones especiales

Partituras gráficas

Ejercicio : realización partitura gráfica

Tema 10 // Música concreta y música electroacústica. Edición y mezcla de audio

Objeto sonoro

Edición, montaje y mezcla de audio

Músicas concreta, electroacústica y artes acusmáticas

Escucha y análisis de obras

Ejercicio : realización de una música concreta.

Tema 11 // Música electrónica. Algoritmos clásicos

Música Electrónica

Análisis del Studi II · Karlheinz Stockhausen

Algoritmos básicos de síntesis de sonido

Ejercicio : realización de mixturas y a partir de ahí una pieza enteramente electrónica.

Tema 12 // Sintesis · Música electrónica y música electroacústica · Algoritmos en el dominio de tiempo

Digitalización y Síntesis de sonido por tabla de onda

Síntesis de sonido en el dominio de tiempo. Waveshaping

Síntesis de sonido en el dominio de tiempo . Modulación de frecuencia

Síntesis de sonido en el dominio de tiempo. Síntesis substractiva

Síntesis de sonido en el dominio de tiempo. Síntesis granular síncorna y asíncrona

Escucha y análisis de músicas

Ejercicio : realización de una música corta con algoritmos en el dominio de tiempo

Tema 13 // Síntesis · Música electrónica y música electroacústica · Algoritmos en el dominio de frecuencia

Sintesis de sonido en el dominio de frecuencia.

Síntesis aditiva y convolución

Escucha y análisis de obras

Ejercicio : realización de musica corta por medio de síntesis aditiva.

Tema 14 // Proceso · Música electrónica y música electroacústica · Algoritmos en el dominio de Tiempo

Algoritmos en el dominio de tiempo · Filtros

Escucha y análisis de músicas

Ejercicio : realización de musica corta por medio de filtraje de sonidos no sintéticos.

Tema 15 // Proceso · Música electrónica y música electroacústica · Proceso · Algoritmos en el dominio de frecuencia

Algoritmos en el dominio de frecuencia · Convolución

Escucha y análisis de músicas

Ejercicio : realización de musica corta por medio de convolución de sonidos no sintéticos.

Tema 16 // Proceso · Música electrónica y música electroacústica · Algoritmos dinámicos

Proceso dinámico de sonido

Escucha y análisis de músicas

Ejercicio : realización de músicas basadas en el proceso dinámico de sonidos no sintéticos


Criterios de evaluación

  1. Composición musical electrónica por ordenador y altavoces sólo sin manipulación instrumental, de 7 minutos y realizada sólo con los conceptos desarrollados en el aula durante el curso y que se adhieren al programa anterior especificado. Porcentaje: 60%
  2. Participación en clase y comentarios sobre los temas y ejercicios planteados en el aula. Porcentaje: 40%

Bibliografía

1. Introducción a la psicofisiología de la percepción sonora

BENADE, A., Fundamentals of Musical Acoustics. Nova York: Oxford University Press, 1976.

COOK, P. R. (ed.), Music, Cognition, and Computerized Sound: An Introduction to Psychoacoustics. The MIT Press, 1999.

HOWARD, D. i J. ANGUS, Acoustics and psychoacoustics. Londres: Focal Press, 2000.

MATLIN, M. W. i H. J. FOLEY, Sensación y percepción. Madrid: Prentice Hall Iberia, 1996.

MOORE, B., An Introduction to the Psychology of Hearing. Londres: Academic Press Ltd., 2003.

MUNAR, E., J. ROSSELLó i A. SáNCHEZ-CABACO, Manual de Atención y Percepción. Madrid: Alianza, 1999.

PIERCE, J. R., Los sonidos de la música. Barcelona: Labor, Biblioteca Scientific American, 1985.

PLACK, C. J., The sense of hearing. Nova Jersey: Mahwah, Erlbaum, 2005.

ROSSING, T. D., The Science of Sound. Addison Wesley, 1990.

ZWICKER, E., H. FASTL i H. FRATER, Psychoacoustics: Facts and Models. Berlín: Springer, 1999.

2. Edición y tratamiento de sonido

ALKIN, G., Sound Techniques for Video and TV. Londres: Focal Press, 1989.

BURGER, J., The Desktop Multimedia Bible. Nova York: Addison-Wesley, 1993.

CARRAZÓN, J. C., Audio3D. Madrid: Anaya Multimedia, 1996.

JORDÀ, S., Audio digital y MIDI. Madrid: Anaya Multimedia, 1997.

NISBETT, A., The sound studio. Londres: Focal Press, 1995.

RUMSEY, F., Digital Audio Operations. Oxford: Focal Press, 1991.

—, The Audio Workstation Handbook. Oxford: Focal Press, 1996.

— i T. McCormick, Sound and Recording: an Introduction. 1994. (Existeix traducció a l’Espanyol de la primera edició pel IORTV).

SCHAEFFER, P., Tratado de los objetos musicales. Madrid: Alianza, 1988.

ZAZA, T., Audio Design. Nova Jersey: Prentice Hall, 1991.

3. Síntesis de sonido

BALLORA, M., Essentials of Music Technology. Nova Jersey: Prentice Hall, 2003.

BLESSER, B., “An Interdisciplinary Synthesis of Reverberation Viewpoints”. Journal of the Audio Engineering Society, Vol. 49 (10), 2001, pp. 867-903.

BOULANGER, R., The Csound Book. The MIT Press, 2000.

CHOWNING, J., “The Synthesis of Complex Audio Spectra by Means of Frequency Modulation”. Journal of the Audio Engineering Society, Vol. 21, 1973, pp. 526-534.

—, “Frequency Modulation Synthesis of the Singing Voice”. M. V. Mathews i J. R. Pierce (eds.), Current Directions in Computer Music Research. The MIT Press, 1989, pp. 57-64.

COOK, P. R. (ed.), Music, Cognition and Computerized Sound. The MIT Press, 1999.

DODGE, Ch. i T. A. JERSE, Computer Music: Synthesis, Composition, and Performance. Nova York: Schirmer, 1985.

DOLSON, M., i J. LAROCHE, “About this Phasiness Business”. Proceedings of the International Computer Music Conference. Ann Arbor: International Computer Music Association, 1997, pp. 55-58.

GREY, J. M., i J. A. MOORER, “Perceptual Evaluations of Synthesized Musical Instrument Tones”. Journal of the Acoustical Society of America, Vol. 62, 1977, pp. 454-462.

HARTMANN, W. M., “Digital Waveform Generation by Fractional Addressing”. Journal of the Acoustical Society of America, V. 82, 1891, 1987, pp. 883.

JORDÀ, S., Audio digital y MIDI. Madrid: Anaya Multimedia, 1997.

MOORE, F. R., Elements of Computer Music. Nova Jersey: Prentice Hall, 1990.

—, An Introduction to the Mathematics of Digital Signal Processing. McGraw Hill, 1986.

POHLMANN, K. C., Principios de Audio Digital. Madrid: McGraw-Hill, 2002.

PUCKETTE, M., Theory and Techniques of Electronic Music. World Scientific Press, 2007.

SMITH III, J. O., Introduction to Digital Filter Theory. STAN M-20, 1985.

—, Mathematics of the Discrete Fourier Transform (DFT), with Music and Audio Applications. Menlo Park (California): W3K Publishing, 2003.

ROADS, C. (ed.), The Computer Music Tutorial. The MIT Press, 1996.

—, Microsound. The MIT Press, 2004.

RUSS, M., Síntesis y Muestreo de Sonido. Madrid: Instituto Oficial de Radio y Televisión, 1999.